در دنیای پزشکی، درک ماهیت بیماری‌ها برای تشخیص و درمان دقیق آن‌ها ضروری است. دو علم مرتبط به نام‌های سیتولوژی و هیستولوژی با بررسی سلول‌ها و بافت‌ها به پزشکان در این امر مهم یاری می‌رسانند. اما تفاوت و شباهت‌های این دو علم چیست؟ در این مقاله، به کاوش در دنیای سیتولوژی در مقابل هیستولوژی می‌پردازیم.

سیتولوژی چیست؟

سیتولوژی (Cytology) شاخه‌ای از علم آسیب‌شناسی است که به مطالعه‌ی سلول‌های بدن در سطح میکروسکوپی می‌پردازد. سیتولوژیست‌ها (متخصصین سیتولوژی) با بررسی نمونه‌های سلولی به دست آمده از مایعات بدن، ترشحات، یا تراشه‌های بافتی به دنبال تغییرات سلولی سرطانی یا پیش سرطانی می‌گردند.

هیستولوژی چیست؟

هیستولوژی (Histology) نیز شاخه‌ای از آسیب‌شناسی است که به مطالعه‌ی ریزساختار بافت‌های بدن می‌پردازد. هیستولوژیست‌ها (متخصصین بافت‌شناسی) با بررسی نمونه‌های بافتی به دست آمده از بیوپسی‌ها یا جراحی‌های نمونه‌برداری، به دنبال ناهنجاری‌های بافتی مرتبط با بیماری‌ها از جمله سرطان، عفونت و التهاب می‌گردند.

تفاوت‌های کلیدی

نوع نمونه

سیتولوژی بر روی نمونه‌های سلولی (مانند نمونه‌ی خلط یا مایع پاپ اسمیر) تمرکز دارد، در حالی که هیستولوژی بر روی نمونه‌های بافتی (مانند نمونه‌ی بیوپسی) متمرکز است.

سطح جزئیات

سیتولوژی به دلیل بررسی سلول‌های منفرد، جزئیات کمتری در مورد نحوه‌ی سازماندهی سلول‌ها در بافت ارائه می‌دهد. هیستولوژی با بررسی نحوه‌ی قرارگیری سلول‌ها در کنار هم، اطلاعات جامع‌تری در مورد ساختار کلی بافت و نوع بیماری زمینه‌ای در اختیار می‌گذارد.

کاربردها

سیتولوژی اغلب برای غربالگری سرطان و تشخیص زودهنگام آن در اندام‌های مختلف مانند دهانه‌ی رحم، ریه و تیروئید کاربرد دارد. هیستولوژی برای تشخیص قطعی انواع سرطان‌ها، بیماری‌های عفونی، التهابی و خودایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

شباهت‌های کلیدی

هدف نهایی

هر دو با بررسی سلول‌ها و بافت‌ها در تشخیص بیماری‌ها نقش‌آفرینی می‌کنند.

استفاده از میکروسکوپ

هر دو علم برای بررسی نمونه‌ها از میکروسکوپ‌های قدرتمند استفاده می‌کنند.

رنگ‌آمیزی سلولی

در هر دو علم از تکنیک‌های رنگ‌آمیزی سلولی برای برجسته‌سازی ویژگی‌های سلول‌ها و تشخیص تغییرات آن‌ها استفاده می‌شود.

نتیجه‌گیری

سیتولوژی و هیستولوژی با وجود تفاوت‌هایی که دارند، هر دو برای تشخیص بیماری‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند. سیتولوژی روشی کم‌تهاجمی و غربالگری اولیه است، در حالی که هیستولوژی روشی دقیق‌تر برای تشخیص قطعی بیماری‌ها به شمار می‌رود. انتخاب روش مناسب برای بررسی نمونه‌ها بر عهده‌ی پزشک متخصص با توجه به نوع علائم و شرایط بیمار می‌باشد.