چگونه اضطراب ناشی از جنگ بر نتایج آزمایشات ما تاثیر میگذارد
شوکهای عصبی، اخبار ناگوار و اضطراب مداوم ناشی از شرایط بحرانی و جنگ، تنها روحیه ما را فرسوده نمیکنند؛ بلکه ترکیب بیوشیمیایی بدن را هم دستخوش تغییرات جدی میکنند. در این بخش به مهمترین سؤالات شما درباره تأثیر استرس شدید بر نتایج آزمایشهای تشخیصی پاسخ میدهیم.
آیا استرس شدید ناشی از شرایط جنگی میتواند باعث بالا رفتن قند خون در افراد غیردیابتی شود؟
در مواجهه با وحشت یا اضطراب پایدار، بدن هورمونهای استرس (کورتیزول و آدرنالین) ترشح میکند. این هورمونها به کبد دستور میدهند که گلوکز ذخیره شده را برای تأمین انرژی فوری عضلات وارد خون کند. از طرفی، استرس باعث مقاومت موقت سلولها به انسولین میشود.
در نتیجه، آزمایش قند خون ناشتا (FBS) بالا نشان داده میشود. اگر این استرس ماهها ادامه یابد، خود را در آزمایش Hb-A1C نیز نشان میدهد و میتواند ریسک ابتلا به دیابت را افزایش دهد.
چرا در شرایط بحرانی، پزشک برای بررسی استرس آزمایش «کورتیزول» یا «پرولاکتین» مینویسد؟
این دو هورمون، شاخصهای اصلی پاسخ بدن به شرایط سخت هستند
کورتیزول (Cortisol): به هورمون استرس معروف است. در حالت عادی صبحها بالا و شبها پایین است، اما استرس مزمن جنگ این نظم را بههم میزند و سطح آن را دائماً بالا نگه میدارد.
پرولاکتین (Prolactin): این هورمون به شدت به شوکهای عصبی و ترس حاد حساس است. حملات اضطرابی (Panic Attacks) یا دیدن اخبار ناگهانی جنگ میتواند سطح پرولاکتین را هم در زنان و هم در مردان به طور کاذب بالا ببرد.
آیا اضطراب مداوم بر آزمایش چربی خون (کلسترول و تریگلیسرید) هم اثر دارد؟
بسیاری از مراجعین تعجب میکنند که چرا با وجود عدم تغییر در رژیم غذایی، چربی خون آنها در شرایط بحرانی بالا رفته است.
هورمون کورتیزول فرآیند لیپولیز (تجزیه چربیهای ذخیره شده بدن) را فعال میکند. با آزاد شدن این چربیها در خون، کبد آنها را به تریگلیسرید و کلسترول مضر (LDL) تبدیل میکند تا بدن منبع انرژی کافی برای مقابله با بحران داشته باشد.
استرس و ترس ناگهانی چه تغییری در آزمایش شمارش کامل خون (CBC) ایجاد میکند؟
استرس حاد و مزمن اثرات متفاوتی بر گلبولهای سفید دارند:
- در فاز حاد (مثلاً بلافاصله بعد از یک حادثه یا انفجار): بدن گلبولهای سفیدی به نام نوتروفیلها را به سرعت وارد خون میکند که باعث بالا رفتن موقت تعداد کل گلبولهای سفید (WBC) میشود.
- در فاز مزمن (طولانیمدت): بالا ماندن مداوم هورمون کورتیزول باعث سرکوب سیستم ایمنی شده و ممکن است تعداد لنفوسیتها (سلولهای دفاعی در برابر ویروسها) کاهش یابد و فرد بیشتر دچار عفونت یا بیماری های مرتبط شود.
آیا افزایش شاخصهای التهابی مثل CRP و ESR میتواند ناشی از فشار روانی باشد؟
استرس روانی شدید و طولانیمدت، بدن را در یک حالت «التهاب مزمن ولی با درجه پایین» قرار میدهد. سلولهای ایمنی تحت فشار عصبی، سیتوکینهای پیشالتهابی آزاد میکنند که کبد را تحریک به تولید بیشتر پروتئین CRP میکند. بنابراین، بالا بودن خفیف CRP یا ESR در شرایط بحرانی، همیشه نشانه عفونت نیست و میتواند پاسخ بدن به فشار روانی شدید باشد.
چرا در زمان استرس شدید احساس خستگی مفرط میکنیم؟ آیا به تیروئید ربط دارد؟
میتواند مرتبط باشد. استرس شدید ترشح هورمون مدیریت انرژی بدن یعنی TSH را مختل کرده و مانع تبدیل هورمون تیروئیدی T4 به فرم فعال آن یعنی T3 میشود. این مکانیسم بیوشیمیایی باعث میشود فرد علائمی دقیقاً شبیه به کمکاری تیروئید (مانند افت شدید انرژی، احساس سرمای مداوم و خستگی مفرط) را تجربه کند، در حالی که ساختار تیروئید سالم است.
تغییر در این فاکتورهای آزمایشگاهی، مکانیسمهای طبیعی بدن برای بقا در شرایط سخت است. آزمایشگاه تشخیصی ما توصیه میکند در صورت امکان، برای دریافت نتایج دقیقتر و واقعیتر، آزمایشهای چکاپ را در شرایط آرامتر روحی انجام دهید. همچنین حتماً پزشک خود را از استرسها و شوکهای عصبی اخیر مطلع کنید تا این تغییرات هورمونی با بیماری هایی که با این تغییرات هورمونی علائم و نشانه های خود را بروز میدهند، اشتباه گرفته نشود.
